fbpx

Zastosowanie diety

Dieta ubogoenergetyczna ma zastosowanie podczas redukcji masy ciała u osób z otyłością i nadwagą. Celem diety jest:

  • redukcja masy ciała (przez stopniowe ograniczenie energii),
  • zapewnienie prawidłowego funkcjonowania organizmu,
  • utrzymanie dobrego samopoczucia pacjenta,
  • ograniczenie uczucia głodu.

Charakterystyka diety

Dieta powinna być ubogoenergetyczna, a jednocześnie zrównoważona pod względem zawartości składników odżywczych. Wartość diety ubogoenergetycznej waha się w granicach 1000 – 1500kcal; nie powinna być mniejsza od 1000 kcal. W diecie ubogoenergetycznej największym ograniczeniom podlegają tłuszcze. Pokrywają one 25 % wartości kalorycznej diety. Zaleca się nie więcej niż 40 g tłuszczu na dobę, z czego 25 – 30 g to tłuszcz niewidoczny, pochodzący z produktów białkowych. Dieta nie powinna zawierać mniej niż 100 g węglowodanów, ta ilość chroni przed zużywaniem białka ustrojowego. Białko zaleca się w normie fizjologicznej, 1 g/ kg nmc., tj. 70 – 80 g/ dobę. W szczególnych przypadkach, np. dla kobiet w ciąży, w okresie laktacji, dla dzieci i młodzieży w okresie rozwojowym oraz w chorobach wyniszczających, białko zwiększa się do 1,5 – 2 g/ kg mc., czyli do 100 – 120 g/ dobę. W diecie ubogoenergetycznej białko stanowi 20 – 25 % wartości energetycznej całodziennego pożywienia. W diecie tej powinno być więcej surówek, sałatek, warzyw gotowanych. Warzyw i owoców zaleca się około 750g/dobę. Produkty te, oprócz błonnika pokarmowego, dostarczają cenne witaminy  rozpuszczalne w wodzie (z grupy B i C), flawonoidy oraz makro- i mikropierwiastki. Stanowią one bardzo ważny składnik pożywienia, zwłaszcza warzywa  mniej kaloryczne, do których zalicza się pomidory, ogórki, sałatę, szpinak, rzodkiewkę, kapustę kiszoną, szczypiorek, szparagi, cykorię, endywię, boćwinę, brokuły, kalafior, kabaczek, paprykę, kalarepę, szczaw, cebulę, grzyby świeże. Z uwagi na ograniczenie produktów będących źródłem witaminy A należy zwiększyć podaż warzyw i owoców bogatych w β-karoten. Dietę należy tak planować, aby dostarczała w odpowiedniej ilości wszystkie niezbędne dla organizmu składniki pokarmowe. Duże zastosowanie będą miały produkty o dużej wartości odżywczej, a stosunkowo niskim indeksie glikemicznym. W dietach poniżej 1000kcal bardzo często występują niedobory wapnia, żelaza, witaminy B1. Ograniczyć należy sól kuchenną do 5 g / dobę oraz ostre przyprawy, które pobudzają łaknienie. Zaleca się około 1,5 litra płynów dziennie. Ograniczenie płynów do 1 litra jest wtedy konieczne, gdy otyłości towarzyszy nadciśnienie tętnicze i obrzęki. Zupy i sosy zawiesiste, zasmażane, wysoko kaloryczne powinno się z diety wykluczyć. W zamian za zupę można podać soki lub napoje z warzyw i owoców. Zaleca się od 4 do 5 małych posiłków spożywanych regularnie. „Jedzenie na sucho” daje uczucie sytości – korzystnie jest popijać dopiero po posiłku. Nie należy dojadać między posiłkami.

 

Uwagi technologiczne

W diecie ubogoenergetycznej ważny jest nie tylko dobór produktów, ich ilość, lecz także sposób przygotowywania posiłków. Potrawy należy przyrządzać metodą gotowania w małej ilości wody lub na parze, w szybkowarach, w naczyniach przystosowanych do gotowania bez wody, w kuchenkach mikrofalowych, w kombiwarze. Mogą też być duszone bez dodatku tłuszczu lub pieczone w folii, pergaminie, na ruszcie, rożnie, w garnkach kamionkowych. Poleca się zupy czyste albo zamiast zup soki lub napoje z warzyw, owoców bez cukru. Warzywa i owoce powinno się spożywać głównie w formie surówek. Część warzyw spożywamy w postaci gotowanej, nie należy ich jednak zagęszczać mąką, śmietaną lub żółtkiem. Można je podać bez żadnego dodatku  lub z małą ilością surowego masła. Do potraw powinno się używać tylko mleka odtłuszczonego płynnego lub w proszku. Tłuszcz w ograniczonej ilości, w postaci oleju, masła, miękkiej margaryny najkorzystniej jest dodać do potraw na surowo. Przyprawy ostre nie są wskazane, natomiast zastosowanie mają te, które przyspieszają przemianę materii. Są to: kminek, kolendra, majeranek, ogórecznik, ruta, seler. Najkorzystniej jest pić napoje niesłodzone. Desery spożywać w ograniczonej ilości z niewielkim dodatkiem słodzika.

 

Założenie dla diety ubogoenergetycznej

Szczegółowe parametry żywieniowe diety są ustalane indywidualnie, bazując na badaniach antropometrycznych pacjenta oraz na zamierzonej utracie masy ciała.

Białko ogółem – 20 – 25 % sumy dobowego zapotrzebowania energetycznego

Tłuszcze – 25% sumy dobowego zapotrzebowania energetycznego

Węglowodany – 45 – 50% sumy dobowego zapotrzebowania energetycznego

 

Produkty i potrawy zalecane, zalecane w umiarkowanych ilościach i przeciwwskazane

w  diecie ubogoenergetycznej

Produkty i potrawy Zalecane Zalecane w umiarkowanych ilościach Przeciwwskazane
Napoje Mleko chude 1,5 – 0,5 %, jogurt chudy, kefir chudy, koktajl mleczno – owocowy bez cukru, woda przegotowana, herbata czarna, zielona, czerwona, ziołowa, owocowa bez cukru, kawa zbożowa bez cukru, soki z warzyw, owoców, napoje z warzyw bez cukru, napoje z kwaśnego mleka i warzyw bez cukru, napoje z serwatki i warzyw bez cukru, napoje „light Słaba kawa naturalna bez cukru Wszystkie napoje słodzone cukrem, kakao naturalne, mocna kawa, napoje z owoców i śmietanki, tłuste mleko, napoje alkoholowe, soki owocowe z cukrem, lemoniada, coca-cola, pepsi
Pieczywo Chleb razowy graham, chleb pełnoziarnisty, chrupki Chleb pszenny, pszenno-żytni, bułeczki, rogale, bagietki francuskie, tostowe Wypieki z dodatkiem cukru, chleb na miodzie, biszkopt z cukrem, ciasta kruche, ucierane
Dodatki do pieczywa Chude wędliny: szynka, polędwica, drobiowe, pasty z mięsa i warzyw, chude ryby, jaja faszerowane, jaja na miękko lub jajecznica (2-3 razy w tygodniu), ser twarogowy, chudy serek homogenizowany, serek twarogowy ziarnisty Ser twarogowy półtłusty, sery podpuszczkowe, niepełnotłuste, serek topiony, masło, margaryna, pasztet z drobiu, cielęciny, parówki drobiowe i cielęce, dżemy bez cukru, śledzie, ryby niezbyt tłuste – gotowane, wędzone Tłuste wędliny, kiszka, konserwy mięsne, pasztetowa, salceson, miód, dżemy, marmolady, konfitury, tłuste sery podpuszczkowe żółte, topione, sery pleśniowe, ser „feta”, sery typu „fromage”, ser twarogowy tłusty
Zupy i sosy gorące Jarzynowe czyste, np. pomidorowa, grzybowa, czerwony barszcz, chudy rosół, mleczne na mleku 0,5 – 1,5 % tłuszczu Zupy podprawiane zawiesinami: jarzynowa, ziemniaczana, owocowa bez cukru, koperkowa, kalafiorowa, zupa z maślanką, serwatką, cytrynowa, barszcz czerwony zabielany, żurek, kapuśniak, ryżowa, krupnik;

 

sosy na wywarach z warzyw, np. pietruszkowy, koperkowy, pomidorowy, potrawkowy, grzybowy, cytrynowy, chrzanowy, mleczny, owocowe bez cukru

Zupy esencjonalne, np. na tłustych wywarach mięsnych, zagęszczane zasmażkami, z dużą ilością śmietany, owocowe z cukrem;

 

 

 

 

 

sosy zawiesiste, tłuste, esencjonalne, słodkie

Dodatki do zup   Ryż brązowy, grzanki, kasze, lane ciasto, makaron, ziemniaki, fasola, groch

 

Duże ilości pieczywa, makaronów, kasz, groszek ptysiowy, kluski francuskie, biszkoptowe
Mięso, drób i ryby Mięso chude: cielęcina, młoda wołowina, jagnię, królik, kurczak, indyk; chude ryby: dorsz, lin, mintaj, sandacz, szczupak, okoń, błękitek, flądra, morszczuk, płastuga, płoć, pstrąg strumieniowy, halibut biały, potrawy gotowane, pieczone w folii, pergaminie, na grillu, w kombiwarze, duszone bez tłuszczu Mięsa krwiste; wołowina, konina, polędwica wieprzowa; ryby: młody karp, leszcz, karmazyn, tuńczyk Tłuste gatunki: wieprzowina, baranina, podroby, gęsi, kaczki; ryby tłuste: węgorz, łosoś, sum, tołpyga, śledź, szprot bałtycki; potrawy nasiąknięte tłuszczem: smażone, pieczone, duszone w tradycyjny sposób
Potrawy półmięsne i bezmięsne Budynie z mięsa i warzyw, z sera, warzywa faszerowane mięsem

 

 

Budynie z kasz, makaronów, zapiekanki, risotto, pierogi z mięsem Potrawy z dodatkiem cukru, np. knedle, naleśniki, pierogi; potrawy smażone – racuchy, kotlety z kaszy
Warzywa Wszystkie oprócz wymienionych w rubryce „zalecane w umiarkowanych ilościach”

 

Groch, fasola, groszek zielony konserwowy, kukurydza

 

Stare, surówki i warzywa gotowane z dodatkiem dużej ilości majonezu, śmietany, żółtek, cukru
Ziemniaki   Gotowane w całości, pieczone, puree ziemniaczane Smażone z tłuszczem, frytki, krążki, chipsy, placki ziemniaczane, pyzy
Owoce Grejpfruty, jabłka, wiśnie, czereśnie, porzeczki, truskawki, morele, poziomki, maliny, pomarańcze, mandarynki, ananasy

 

Winogrona, banany, brzoskwinie, śliwki, gruszki, mango, porzeczki czarne, owoce suszone

 

Owoce w syropach, kompoty z cukrem, sałatki owocowe z cukrem, galaretki ze śmietaną i cukrem
Przyprawy Łagodne, jak sok z cytryny, kwas mlekowy, kwasek cytrynowy, koperek zielony, pietruszka, czosnek, cebula, jarzynka, kminek, majeranek, bazylia

 

 

Gałka muszkatołowa, liść laurowy, ziele angielskie, sól, papryka słodka, pieprz ziołowy, ocet winny, curry, tymianek, oregano, domowa jarzynka Bardzo ostre: papryka ostra, ocet, chili, musztarda, pieprz, sól w większych ilościach
Desery Kompoty, kompoty surówkowe, kisiele, galaretki, galaretki z niewielką ilością słodzika, leguminy z serka homogenizowanego, owoce z serkiem, jabłka pieczone z pianą z białek, sernik na zimno z niewielką ilością słodzika, surówki owocowe, desery mleczne

 

 

Ciasta z małą zawartością tłuszczu i cukru lub z niewielką ilością słodzika Wszystkie desery z cukrem, miodem, np. galaretki, kremy, kompoty, leguminy, marmolady, wszystkie z dużą zawartością tłuszczu i cukru, np. ciasta, torty, pączki, faworki, orzechy, chałwa, czekolada

Opracował Dietetyk CZT na podstawie „ Dietetyka –Żywienie zdrowego i chorego człowieka‘’ Helena Ciborowska, Anna Rudnicka Wydawnictwo Lekarskie PZWL w Warszawie