fbpx

Zgodnie z aktualnymi doniesieniami naukowymi nasz stan odżywienia odgrywa kluczową rolę w funkcjonowaniu organizmu. Chodzi nie tylko o codzienne życie i nie tylko nasz organizm. Wniosek jest jeden – chcąc polepszyć nasze życie zwrócmy uwagę na to, co jemy. A co w przypadku kobiet w ciąży czy w okresie laktacji? To czas, w którym podwójnie, a nieraz potrójnie powinniśmy się skupić na własnej diecie.

Czas, kiedy w głowie pojawiają się tęskne myśli o powiększeniu rodziny naukowo określa się mianem okresu przedkoncepcyjnego. A tak naprawdę jest to czas wahań nastrojów, podejmowania wielu decyzji, które będą miały ogromny wpływ na przyszłe życie dziecka. I tutaj pojawia się pytanie: co jest najważniejsze – wystrój pokoiku, ubranka, gadżety umożliwiające przyszły rozwój malucha? Spraw jest wiele, jednak niezaprzeczalnie nie można zapomnieć o jednym – o samej sobie. A szczególnie o przygotowaniu swojego ciała na burzliwy nieraz okres ciąży, a następnie laktacji.

Właściwy stan odżywienia kobiety, oparty na codziennym stosowaniu zasad zdrowego żywienia pozytywnie oddziałuje na płodność oraz zwiększa szanse na posiadanie zdrowego potomstwa. Dieta oparta na świeżych warzyw i owocach, produktach pełnoziarnistych, pełnowartościowym białku pochodzenia zwierzęcego, olejach roślinnych i przynajmniej 2 l wody dziennie daj nam szanse na zdrowy start. Zarówno otyłość jak i niedożywienie wywierają negatywny wpływ na wyniki położnicze, jak i późniejsze zdrowie dzieci.

Pierwszym aspektem o który należy się zatroszczyć jest ocena swojego własnego ciężaru ciała i wykluczenie problemu nadwagi jak i niedowagi. Odpowiednia masa ciała jest gwarantem prawidłowego funkcjonowania zarówno układu rozrodczego, jak i hormonalnego organizmu. Zarówno otyłość jak i niedowaga wywierają negatywny wpływ na płodność. Obniżona masa ciała sprzyja problemom związanym z zaburzeniami owulacji. Zjawisko otyłości natomiast niesie ze sobą poważne konsekwencje, rzutujące na pracę układu rozrodczego. Problem ten pojawiając się często już w wieku dorastania i powoduje zaburzenia miesiączkowania oraz bezowulacyjne cykle, co  prowadzi do znacznego osłabienia płodności w wieku dorosłym. U kobiet otyłych częściej notuje się mniejszą skuteczność leczenia zjawiska niepłodności. Obniżenie masy ciała już o 10% w znaczny sposób poprawia ilość owulacji oraz ciąż. Najskuteczniejszym sposobem leczenia nadwagi i otyłości, jest zmiana nawyków żywieniowych, w połączeniu z zastosowaniem odpowiednio zbilansowanej diety ubogoenergetycznej pod okiem dietetyka. Istotną rolę odgrywa również regularna aktywność fizyczna. W badaniach korelacji żywności z płodnością kobiet, zwrócono uwagę na spożycie węglowodanów oraz ich indeks glikemiczny. Zarówno ilość jak i jakość węglowodanów mogą stanowić istotny czynnik. Podstawowe zalecenie opiera się na jak największym wykluczeniu węglowodanów łatwo przyswajalnych, czyli po prostu cukrów prostych obecnych w słodyczach, słodkich napojach czy wyrobach cukierniczych. Ale cukier może się ukryć także w innych produktach, dlatego istotne jest czytanie etykiet podczas zakupów.

Stosowanie diet odchudzających bezpośrednio przed poczęciem jest niewskazane. Jeśli istnieje potrzeba redukcji masy ciała, należy o to zadbać odpowiednio wcześniej. Dieta redukcyjna powinna zakończyć się mniej więcej pół roku przed planowanym zajściem w ciąże, z jednoczesnym dbaniem o utrzymanie osiągniętej masy ciała oraz ugruntowaniem zmienionych nawyków żywieniowych.

W Polsce od wielu lat obserwuje się niedostateczne spożycie składników mineralnych i witamin, kosztem zwiększonej podaży nasyconych kwasów tłuszczowych czy cukrów prostych. Jednym z niedoborowych składników w diecie jest kwas foliowy. Jego główną funkcją jest zapobieganie zaburzeniom układu nerwowego u dzieci. Dlatego odpowiednia ilość kwasu foliowego powinna być zapewniona jeszcze przed planowaniem ciąży. Według zaleceń Programu Pierwotnej Profilaktyki i Wad Cewy Nerwowej, codziennie należy przyjmować kwas foliowy w dawce 0,4 mg – co najmniej na miesiąc przed zapłodnieniem oraz przez okres ciąży, połogu i laktacji. Szczegółowa dawka powinna zostać ustalona przez lekarza w oparciu o obecność chorób współistniejących.  Aby wzbogacić codzienną dietę w foliany należy zadbać o spożycie takich produktów jak nasiona roślin strączkowych, zielone warzywa liściaste w postaci surowej, pełnie ziarna zbóż, orzechy a także jajka, a w szczególności ich żółtka. Trudnością w zapewnieniu podaży kwasu foliowego z dietą jest duża wrażliwość folianów na wysokie temperatury, promienie słoneczne oraz kwasowość środowiska.

Istotną rolę w kontekście płodności odgrywa odpowiednie spożycie witaminy B6 i B12. Pierwsza z nich jest odpowiedzialna za utrzymanie odpowiedniego stężenia progesteronu we krwi co zapewnia właściwy przebieg fazy lutealnej cyklu menstruacyjnego. Obecność witaminy B12 jest konieczna do syntezy DNA, a także przekształcenia kwasu foliowego w formę aktywna i możliwą do przyswojenia. Zbyt niski poziom tej witaminy wiąże się z zaburzeniami owulacji oraz zwiększeniem ryzyka wad rozwojowych cewy nerwowej u dziecka. Natomiast jej brak może prowadzić do nawracających poronień oraz niepłodności. Głównymi produktami stanowiącymi źródło witaminy B12 są mięso i jego przetwory, mleko i produkty mleczne, ryby oraz jaja. Witaminę B6 możemy znaleźć w produktach zbożowych – szczególnie otrębach i zarodkach pszennych, ale także w mięsie i wędlinach, kaszy gryczanej, orzechach i jajach.

Mikroelementem odpowiedzialnym za prawidłowe funkcjonowanie komórki jajowej i zarodka jest żelazo. Zgodnie z wynikami badań dieta bez odpowiedniej podaży tego pierwiastka może skutkować brakiem owulacji. Do najlepszych źródeł żelaza zalicza się mięso – szczególnie wołowe, ryby i owoce morza. Zawarte w tych produktach żelazo hemowe charakteryzuje się bardzo wysoką wchłanialnością.  Dobrym źródłem żelaza niehemowego (o niższej wchłanialności) są produkty zbożowe, nasiona roślin strączkowych oraz kakao. Ich przyswajalność można zwiększyć poprzez dodanie do posiłku witaminy C.

Cynk jest mikroelementem koniecznym do prawidłowego przebiegu owulacji oraz całego cyklu menstruacyjnego kobiety. Posiada również właściwości antyoksydacyjne, zapobiegając powstawaniu reaktywnych form tlenu. Do bogatych źródeł cynku można zaliczyć nasiona roślin strączkowych i słonecznika, mięso, kiełki pszenicy, nasiona dyni i sezamu, ryby, kasze, pieczywo pełnoziarniste, jaja i mleko.

Prawidłowo zbilansowana dieta w okresie przedkoncepcyjnym musi uwzględnić odpowiednią podaż witaminy D czy też kwasów omega-3. W pierwszej kolejności należy zadbać o odpowiednie spożycie ryb morskich, ale także jaj, mleka czy produktów mlecznych oraz olejów roślinnych tłoczonych na zimno. W przypadku kiedy wiemy, że nasza dieta nie dostarcza odpowiednich ilości tych składników należy skorzystać z odpowiedniej suplementacji. Dobór dawki witaminy D można poprzedzić badaniem jej zawartości w naszym organizmie. Zalecana dawka tej witaminy w okresie przedkoncepcyjnym wynosi od 800 do 2000 j.m. w zależności od pory roku, masy ciała oraz podaży tej witaminy z dietą. Spożycie odpowiednich ilości ryb morskich ( przynajmniej 2 porcje tygodniowo) powinno zagwarantować wystarczające ilości kwasów omega-3. Suplementację tych związków należy rozważyć w momencie zajścia w ciąże.

Myśląc o powiększeniu rodziny należy zacząć od zadbaniu o własny stan zdrowia, odpowiednie nawyki żywieniowe oraz wprowadzenie aktywności fizycznej. Takie działania nie tylko zapewnią nam samym lepsze samopoczucie ale również mogą znaczącą zwiększyć szanse na zajście w ciążę.

Aleksandra Wojcieszko – dietetyk Centrum Zdrowia Tuchów

Bibliografia:

  1. Świątkowska D.:Żywienie a płodność. Dieta kobiet w okresie prokreacyjnym. Pediatr Med Rodz 2013, 9(1), p. 102 – 106
  2. Bednarek W., Karowicz – BilińskaA. (i in.):Rekomendacje Zespołu Ekspertów Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego w zakresie stosowania kwasów omega – 3 w położnictwie, Rekomendacje Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego 2006-2011, 30, 162-163
  3. Charzewska J., Chlebna – Sokół D.(i in.):Stanowisko Zespołu Ekspertów. Polskie zalecenia dotyczące profilaktyki niedoborów witamiby D – 2009, Rekomendacje Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego 2006-2011, 28, 156-159
  4. Rusińska A. i wsp.Zasady sulementacji i leczenia witaminą D – nowelizacja 2018 r., Postępy neonatologii 2018, 24(1)
  5. Bomba – Opoń D., Hirnle L., Seremak-Mrozikiewicz A., Suplemetacja folianów w okresi przedkoncepcyjnym, w ciązy i połogu. Rekomendacje Polskiego Towarystwa Ginekologów i położników., Ginekologia i Perinatologia Praktyczna 2017, tom. 2 nr 5, strony 210-214
  6. Skwara M., Wybrane czynniki żywieniowe a płodność kobiet, Katedra i Zakład Zarzadzania w Pielęgniarstwie, Uniwersytet Medyczny w Lublinie strony 8-17